Kompanzasyon nedir, kompanzasyon panosu neden gerekli?

Faturanızda "reaktif" diye bir kalem görüyorsanız ya da elektrik dağıtım şirketinden reaktif bedel yansıdıysa bu yazı tam size göre. Kompanzasyon, özellikle atölye, fabrika, otel, AVM ve klima yükü yüksek işletmelerin faturasını doğrudan etkileyen ama çoğu zaman gözden kaçan bir konudur.

Aktif ve reaktif enerji

Şebekeden çektiğiniz enerjinin bir kısmı iş yapar: motoru döndürür, lambayı yakar, fırını ısıtır. Buna aktif enerji denir. Motorlar, transformatörler, klimalar ve bazı elektronik cihazlar ise çalışabilmek için manyetik alan oluşturur. Bu alan için şebekeden çekilen ama iş yapmayan enerjiye reaktif enerji denir.

Reaktif enerji iş yapmasa da kablolarda, trafolarda ve şebekede yer kaplar; hatları gereksiz yere yükler ve kayıpları artırır. Bu yüzden dağıtım şirketleri belirli bir sınırın üzerindeki reaktif tüketimi faturaya ayrı bir bedel olarak yansıtır.

Güç faktörü (cos φ) nedir?

Güç faktörü, çektiğiniz toplam gücün ne kadarının iş yapan aktif güç olduğunu gösterir. Değer 1'e ne kadar yakınsa tesisiniz şebekeyi o kadar verimli kullanıyor demektir. Motor yükü yoğun ve kompanzasyonu olmayan tesislerde güç faktörü düşer, reaktif tüketim artar.

Reaktif ceza nasıl oluşur?

Reaktif tüketiminiz aktif tüketiminize göre yönetmelikte belirlenen oranları aştığında faturanıza reaktif bedel eklenir. İki durum vardır:

• Endüktif ceza: Motor, trafo ve klima gibi yüklerin çektiği reaktif enerji dengelenmediğinde oluşur. En yaygın durumdur.
• Kapasitif ceza: Kondansatörler gereğinden fazla devrede kaldığında ya da LED aydınlatma ve elektronik yüklerin yoğun olduğu tesislerde yük azaldığında oluşur.

Hangi tesislerin bu kapsamda olduğu ve sınır oranlar abonelik türüne göre değişir; güncel koşulları faturanızdan ve dağıtım şirketinizden kontrol etmek gerekir.

Kompanzasyon nedir?

Kompanzasyon, tesisin ihtiyaç duyduğu reaktif enerjiyi şebekeden çekmek yerine tesis içinde, kondansatörlerle karşılamaktır. Böylece şebekeden çekilen reaktif enerji azalır, güç faktörü yükselir ve reaktif bedel ortadan kalkar. Kapasitif durum söz konusuysa şönt reaktörlerle ters yönde dengeleme yapılır.

Kompanzasyon panosu hangi parçalardan oluşur?

Tipik bir kompanzasyon panosu şemasında şu parçalar bulunur:

• Akım trafosu: Tesisin ana besleme hattından geçen akımı ölçmek için kullanılır.
• Reaktif güç kontrol rölesi: Ölçümü değerlendirip hangi kondansatör kademesinin devreye alınacağına karar verir.
• Kontaktörler: Rölenin komutuyla kondansatör kademelerini devreye alır ve çıkarır.
• Kondansatörler: Reaktif enerjiyi tesis içinde karşılayan ana elemanlardır; farklı güçlerde kademeler halinde kullanılır.
• Sigortalar: Her kademeyi kısa devreye karşı korur.
• Şönt reaktör: Kapasitif cezayı önlemek için gerektiğinde eklenir.
• Harmonik filtre reaktörleri: Harmonik yükü yüksek tesislerde kondansatörleri korumak için kullanılır.

Kompanzasyon panosu nasıl çalışır?

Röle, tesisin anlık yükünü sürekli ölçer. Yük arttıkça yeni kondansatör kademelerini devreye alır, azaldıkça çıkarır. Böylece güç faktörü gün boyunca istenen aralıkta tutulur. Doğru kurulmuş ve ayarlanmış bir panoda bu süreç tamamen otomatiktir.

Harmonikler neden önemli?

Frekans dönüştürücüler, UPS'ler, LED sürücüler ve bilgisayarlar şebekeye harmonik denilen bozucu akımlar verir. Harmonik seviyesi yüksek tesislerde standart kondansatörler aşırı ısınabilir ve erken arızalanabilir. Bu tesislerde filtreli (harmonik bloklu) kompanzasyon kullanılmalıdır. Bunu anlamanın yolu ölçümdür.

Kompanzasyon panosu neden bozulur?

• Kondansatörler zamanla kapasite kaybeder.
• Kontaktörler sık devreye girip çıkmaktan aşınır.
• Tesise yeni yükler eklendiğinde mevcut kademeler yetersiz kalır.
• Harmonikler kondansatörleri yıpratır.
• Röle ayarları tesisin değişen çalışma düzenine uymaz.

Bu yüzden kompanzasyon panosu kurulup unutulmamalı; faturalar takip edilmeli ve pano periyodik olarak kontrol edilmelidir.

Kimlerin kompanzasyona ihtiyacı var?

Motor, kompresör, pompa, klima ve soğutma yükü yoğun olan atölyeler, fabrikalar, soğuk hava depoları, oteller, AVM'ler ve büyük ofisler kompanzasyona en çok ihtiyaç duyan tesislerdir. Faturanızda reaktif bedel görüyorsanız ya da tesise yeni makine eklediyseniz bir ölçüm durumu netleştirir.

Faturada reaktif bedeli nasıl görürüm?

Faturanızda aktif tüketimin yanında endüktif ve kapasitif reaktif tüketim değerleri ayrıca yazılır. Reaktif bedel oluştuysa bu da ayrı bir kalem olarak görünür. Son birkaç ayın faturasını yan yana koyduğunuzda reaktif bedelin düzenli mi yoksa belirli aylarda mı oluştuğunu görebilirsiniz. Belirli aylarda oluşuyorsa tesisin çalışma düzeni değişmiş, kompanzasyon buna uyum sağlayamıyor olabilir.

Kompanzasyon panosunda bakım

Kompanzasyon panosunun düzenli kontrolünde kondansatörlerin kapasitesi ölçülür, kontaktörlerin kontakları ve bağlantıların sıkılığı kontrol edilir, panodaki ısınma ve havalandırma incelenir, rölenin ayarları ve kayıtları gözden geçirilir. Kapasite kaybeden kondansatörler ve aşınan kontaktörler değiştirilir. Bu kontroller reaktif bedelin faturaya yansımasından önce sorunu yakalamanızı sağlar.

Kompanzasyon panosu ne zaman yenilenmeli?

Kondansatörlerin çoğu kapasite kaybettiyse, pano tesisin bugünkü yükünü karşılayamıyorsa ya da harmonik yükü artan bir tesiste filtresiz kondansatörler sık arızalanıyorsa panonun yenilenmesi ya da genişletilmesi gerekir. Karar ölçüm sonuçlarına göre verilir.

Kompanzasyon hakkında sık sorulanlar

Evlerde kompanzasyon gerekir mi?
Konut abonelerinde genellikle reaktif bedel uygulanmaz ve kompanzasyon gerekmez. Konu daha çok işletmeleri ve sanayi tesislerini ilgilendirir.

Kompanzasyon panosu elektrik tüketimini azaltır mı?
Aktif tüketimi değil, reaktif bedeli ve hatlardaki gereksiz yükü azaltır.

Kompanzasyon ve verimlilik

Doğru kompanzasyon yalnızca cezayı önlemez. Hatlarda ve trafoda dolaşan gereksiz reaktif akım azaldığı için kablolar ve trafo daha az ısınır, kayıplar düşer ve mevcut altyapı aynı kapasiteyle daha fazla yük taşıyabilir.

Doğru kompanzasyon için ne yapıyoruz?

Son aylardaki faturalarınızı inceliyor, panoda ve ana hatta ölçüm yaparak yük profilini çıkarıyoruz. Kademe sayısını ve güçlerini, gerekiyorsa şönt reaktör ve harmonik filtresini buna göre belirliyor, panoyu kurup röleyi tesisin çalışma düzenine göre ayarlıyoruz. Ayrıntılar için kompanzasyon panosu sayfamıza bakabilirsiniz. Yeni bir tesis kuruyorsanız kompanzasyonu elektrik panoları ve trafo kurulumu ile birlikte planlamak en doğrusudur.

Sanayi bölgelerinin yoğun olduğu Kartal, Tuzla, Ümraniye ve Pendik başta olmak üzere tüm İstanbul'da kompanzasyon ölçümü ve pano kurulumu yapıyoruz.

İlgili hizmetlerimiz

• Kompanzasyon Ölçümü ve Reaktif Ceza Çözümü
• Ana Dağıtım Panosu, Kat Panoları ve Kompanzasyon Panoları
• Trafo Kurulumu

Hizmet verdiğimiz bölgeler

Kadıköy elektrikçi · Maltepe elektrikçi · Kartal elektrikçi · Ataşehir elektrikçi · Ümraniye elektrikçi · Üsküdar elektrikçi · Pendik elektrikçi · tüm bölgeler